Odmowa przyjęcia mandatu. Wyjaśniamy, co dzieje się dalej

Wyłącznie określeni funkcjonariusze publiczni mają możliwość nałożenia mandatu karnego. Najczęściej robią to policjanci, w niektórych przypadkach straż miejska. Każdy obywatel ma prawo odmowy przyjęcia mandatu. Wiąże się to jednak z dalszym postępowaniem wyjaśniającym.

Prawo odmowy przyjęcia mandatu wynika z Art. 99 Ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r - Kodeks 
postępowania w sprawach o wykroczenia. Zgodnie z nim, w przypadku odmowy mandatu lub nieuiszczenie grzywny nałożonej mandatem zaocznym, organ nakładający grzywnę występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie. W mandacie zaocznym – wystawianym np. na podstawie zdjęcia z fotoradaru – kierowca nie ma kontaktu z funkcjonariuszem na miejscu popełnienia wykroczenia. Jeśli nie uiścił grzywny nałożonej mandatem zaocznym, sprawa również trafia do sądu rejonowego właściwego dla miejsca popełnienia wykroczenia.

Co dzieje się dalej, gdy nastąpi odmowa przyjęcia mandatu? 

Procedura jest ściśle związana ze skierowaniem sprawy do sądu powszechnego. Rozstrzygnie on, czy nałożenie mandatu karnego było działaniem uzasadnionym i sprawiedliwym, czy też nie.

Osoba odmawiająca przyjęcia mandatu ma zaledwie krótką chwilę na to, by podjąć decyzję. Musi to zrobić w momencie odpowiedzi na pytanie funkcjonariusza, który standardowo zgodnie z procedurami musi zadać pytanie o przyjęcie lub odrzucenie kary. Przyjęcie mandatu oznacza zrzeczenie się prawa do jego kwestionowania w trybie określonym w wyżej wspomnianym akcie prawnym. Możliwe jest jednak też przyjęcie mandatu po odmowie. Jeżeli po chwili zmienisz zdanie, uznając, że wolisz zapłacić zaproponowaną karę, policjant wypełni druk.

Odmowa przyjęcia mandatu a uchylenie mandatu drogowego

Warto też odróżnić odmowę przyjęcia mandatu od uchylenia mandatu drogowego. Odmowa przyjęcia mandatu następuje na miejscu, zanim kara stanie się prawomocna, i skutkuje skierowaniem sprawy do sądu. Uchyleniu mandatu – co do zasady – podlegają jedynie wyjątkowe sytuacje, np. gdy mandat został nałożony z rażącym naruszeniem obowiązującymi przepisami. To jednak zupełnie inny tryb niż świadoma decyzja o nieprzyjęciu mandatu na etapie kontroli drogowej.

To może Cię zainteresować: Nowy taryfikator mandatów 2025. Najważniejsze informacje

Masz prawo do odmowy przyjęcia mandatu karnego za spowodowanie zagrożenia lub złamanie przepisów drogowych. Co jednak dalej się dzieje i jak wygląda dalsza procedura? Sprawa oczywiście nie kończy się w tym momencie, a można pokusić się nawet o stwierdzenie, że dopiero się ona zaczyna. Jakie konsekwencje oznacza nieprzyjęcie mandatu? Sprawa w sądzie to wyjaśniająca procedura, która ma na celu ustalenie zasadności mandatu.

W razie odmowy przyjęcia mandatu funkcjonariusz powinien w notatce służbowej zaznaczyć, że obwiniony odmówił przyjęcia mandatu, a także – w miarę możliwości – podać także przyczyny odmowy. Może to być np. kwestionowanie samego faktu popełnienia wykroczenia, spór co do miejsca popełnienia wykroczenia lub odmienne postrzeganie okoliczności zdarzenia.

Odmowa przyjęcia mandatu wiąże się automatycznie z rozpoczęciem postępowania sądowego. Wniosek o rozpoczęcie biegu sprawy sądowej składany jest przez organ, którego funkcjonariusz chciał nałożyć karę pieniężną na obywatela. Organ musi zgromadzić materiał dowodowy, który pomoże mu uzasadnić konieczność nałożenia mandatu na daną osobę. Z kolei strona niezgadzająca się na przyjęcie mandatu karnego, musi bronić swojego zdania i stanowiska, udowadniając, że nie zasługuje na karę. 

Sprawa sądowa dotycząca odmowy przyjęcia mandatu toczy się przed właściwym sądem rejonowym. Jej data i miejsce będą wskazane sprawcy w odpowiednim terminie – przeważnie ok. miesiąc przed wyznaczeniem rozprawy. Obecność sprawcy jest obowiązkowa – o czym zostanie on poinformowany w wezwaniu dostarczonym w formie listu poleconego. 

Sąd może podjąć rozstrzygnięcie na dwa sposoby: 

• zgodzi się z zasadnością wystawienia mandatu przez funkcjonariusza i utrzyma go w mocy; 
• uniewinni sprawcę i określi, że kara nie powinna mieć miejsca w zaistniałej sytuacji.

Jeśli będzie miał miejsce pierwszy scenariusz, wydany zostanie nakaz zapłaty. Ukarany zostanie wraz z nim obciążony grzywną i kosztami postępowania sądowego. Dodatkowo wyznaczony będzie konkretny termin zapłacenia kary. W razie dalszego unikania odpowiedzialności finansowej może nastąpić rozpoczęcie procedury egzekucyjnej. 

Wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu mandatowym nie zamyka mimo wszystko drogi odwoławczej. Osoba ukarana mandatem, która przegrała sprawę sądową, nadal może kwestionować orzeczenie sądu. Należy w tym celu wystosować sprzeciw od nakazu zapłaty. W celu rozpoczęcia biegu sprawy wystarczy wnieść odwołanie od wyroku w konkretnie wyznaczonym terminie – o czym interesanci otrzymują informację w treści wydanego orzeczenia.

Nie zawsze odmowa przyjęcia mandatu jest opłacalna – zwłaszcza gdy taryfikator zakłada przy danym wykroczeniu większe kary, niż ta, którą funkcjonariusz chciał nałożyć na sprawcę. Jeśli więc masz pewność, że zostało popełnione wykroczenie lub stworzone zagrożenie dla innych, lepiej mandat karny przyjąć.

Zdarzają się jednak sytuacje, w których może zabraknąć 100% pewności, czy dane przepisy zostały przez Ciebie złamane. Co w takich momentach robić? Kieruj się doktryną mówiącą, że nieznajomość prawa nie zwalnia Cię z jego przestrzegania. Ocenę pozostawiamy jednak do indywidualnej interpretacji.

Ciężko zatem znaleźć jednoznaczną odpowiedź na to, odmowa przyjęcia mandatu karnego jest słuszną decyzją. Wszystko zależy od zaistniałej sytuacji i Twojego indywidualnego poczucia sprawiedliwości. W wielu przypadkach istotna jest też wysokość nałożonej grzywny. Jeśli mandat będzie wynosić ok. 50 złotych, warto mieć na uwadze to, że w razie przegrania sprawy potencjalne koszty postępowania sądowego będą zdecydowanie wyższe, niż pierwotna kwota mandatu. Do tego dochodzi czas poświęcony na przygotowanie się do sprawy, ewentualna pomoc prawnika oraz stres związany z postępowaniem.

Sprawdź również: Mandat z fotoradaru. Po jakim czasie przychodzi i jak go zapłacić?

Masz prawo do odmowy przyjęcia mandatu, gdy czujesz, że został on wystawiony niesłusznie lub kara jest nieadekwatna do wykroczenia. Warto jednak rozważyć, czy gra jest warta przysłowiowej „świeczki”. Groźba rozpatrywania sprawy przez sąd stanowi dodatkowe ryzyko – zwłaszcza jeśli dana sytuacja stanowiła zagrożenie również dla postronnych osób, np. innych uczestników ruchu drogowego. Przegrana sprawa będzie także wiązać się z dodatkowymi kosztami sądowymi. Szczególnie uważaj na sprawy, które dotyczą kolizji, przy których określenie sprawcy nie jest aż tak proste. 

Pamiętaj też, że OC to podstawa. Bez niego nie możesz poruszać się po drogach, a brak ciągłości ubezpieczeniowej skutkować będzie poważnymi konsekwencjami. Oprócz obowiązkowego OC warto pomyśleć o zakupie Pakietu OC z MiniAssistance po Wypadku w LINK4.

Możesz zdecydować się także na inne, dodatkowe ubezpieczenia, np. Auto Assistance, NNW czy Autocasco. Szczegóły na temat zakresu ochrony znajdziesz na naszej stronie internetowej. Jeśli nie masz czasu na przeszukiwanie witryny, odpowiemy na Twoje pytania przez telefon lub podczas wizyty u agenta. 

Sprawdź kalkulator OC dostępny na naszej stronie, aby obliczyć wysokość składki.

Szczegółowe informacje o produktach, limitach i wyłączeniach, a także OWU dostępne są na stronie www.link4.pl.

Dowiedz się także: Mandat za przekroczenie prędkości. Co musisz wiedzieć o ograniczeniach 
na drodze?

Co się dzieje, gdy kierowca odmówi przyjęcia mandatu karnego?

Po odmowie przyjęcia mandatu karnego sprawa co do zasady nie kończy się na drodze. Funkcjonariusz odnotowuje, że obwiniony odmówił przyjęcia mandatu i sporządza odpowiednią dokumentację. Następnie organ, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie. Sprawa trafia do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce popełnienia wykroczenia, gdzie w toku postępowania sądowego oceniane są okoliczności zdarzenia i materiał dowodowy. Sąd może utrzymać karę w mocy, zmienić ją albo uniewinnić sprawcę.

Czy odmowa przyjęcia mandatu ma wpływ na punkty karne?

Sama odmowa przyjęcia mandatu nie usuwa odpowiedzialności za wykroczenie ani nie eliminuje punktów karnych. Różnica polega na tym, że ostateczne ukaranie sprawcy oraz ewentualne punkty karne wynikają już z rozstrzygnięcia sądu, a nie z przyjęcia mandatu na miejscu. Jeżeli sąd uzna, że doszło do wykroczenia drogowego, konsekwencje prawne – w tym grzywna i przypisane do czynu punkty karnych – nadal będą obowiązywać. Odmowa ma sens przede wszystkim wtedy, gdy kierowca kwestionuje sam fakt popełnienia wykroczenia lub sposób, w jaki zostało ono opisane.

Ile kosztuje sprawa sądowa po odmowie mandatu?

Koszty postępowania sądowego zależą od konkretnej sprawy – rodzaju wykroczenia, liczby rozpraw czy konieczności powołania świadków lub biegłych. Należy jednak liczyć się z tym, że w razie przegranej kierowca może zostać obciążony zarówno nałożoną grzywną, jak i kosztami sądowymi. W wielu przypadkach sumaryczna kwota będzie wyższa niż pierwotny mandat drogowy. Dlatego przed odmową przyjęcia mandatu warto rozważyć nie tylko własne przekonanie o słuszności sprawy, ale też potencjalne obciążenia finansowe, zwłaszcza przy niższych mandatach.

Jaki jest czas oczekiwania na rozprawę po odmowie przyjęcia mandatu?

Nie ma jednego, sztywnego terminu – czas oczekiwania na rozprawę po odmowie przyjęcia mandatu zależy od obciążenia konkretnego sądu rejonowego oraz liczby spraw w danym wydziale. Zwykle wezwanie na rozprawę w sprawach o wykroczenia przychodzi w ciągu kilku tygodni lub kilku miesięcy od zdarzenia. W wezwaniu sąd wskazuje termin i miejsce rozprawy oraz poucza o obowiązku stawiennictwa. W tym czasie kierowca może przygotować swoje stanowisko, ewentualne dowody oraz – jeśli uzna to za potrzebne – skorzystać z pomocy prawnika.

Źródła:
1. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia:
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu20011061148
2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń: 
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=wdu19710120114
3. Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 22 lutego 2002 r. w sprawie nakładania grzywien w drodze mandatu karnego:
https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20020200201